James A. Michener - Chesapeake

Eens in de zoveel tijd verhuist er aldoor een of ander dik boek waarin ik aan het lezen ben van de ene naar de andere vaste plek in huis, vanwaar ik het kan weggrissen, als ik daar zin in heb, om er weer eens wat bladzijden van in me op te nemen. De ene keer is dat boek al snel weer vervangen door een andere, omdat ik het uit heb, en een andere keer kan ik er maar moeilijk doorheen komen en is het exemplaar op een soort verplaatsbaar onderdeel van het interieur gaan lijken. Er is echter ook een categorie dikke boeken die zich doorgaans ergens tussen die twee uitersten bevindt: het James A. Michener-epos. Tot nog toe zijn degene die ik daaruit geselecteerd heb namelijk altijd te boeiend om te laten verstoffen en te veelomvattend om in één ruk te verslinden.

Een blik op de oostkust van de Chesapeakebaai, door de ogen van Louis Feuchter (1885-1957)

De focus lag ditmaal op de Chesapeakebaai en met name de oevers van de rivier de Choptank, die als een van de toestromen of aftakkingen van de baai kan worden gezien. Anders dan in sommige gevallen, wordt de aanvang van het verhaal dat de auteur wil vertellen 'slechts' zo'n vierhonderd jaar voor publicatie geplaatst. Geen speculatieve verhaallijnen uit de oertijd en fantasierijke belevenissen uit extreem vroege (pre)historische periodes dus, deze keer, en hoewel die de boeken vaak wel voortreffelijk natuurlijkerwijs een extra grootsheid weten mee te geven, vormde het gebrek eraan hier geen onoverkomelijk gemis. Ook de wereld aan het eind van de zestiende eeuw staat immers ver genoeg af van lezers uit de twintigste en eenentwintigste om als vanzelf een zeker afstandig begin te creëren. De afstand die er is, wordt echter binnen de kortste keren overbrugd en deze opzienbarende fictieve geschiedschrijving weet een goede verstaander al gauw over te hevelen naar die zo andere maar tegelijk herkenbare wereld.

Het is bij vlagen een voorspelbaar verhaal, als je het totale, geopolitieke plaatje zou bekijken, maar het is om het persoonlijke hebben en houden te doen en individuele beweegredenen vormen de kern van de slinks toenemende belangstelling voor de ene na de andere hoofdpersoon. Van de noodgedwongen gebrekkige omgang van inheemsen met het onherroepelijke uitstervingslot, dat in eerste instantie in het verschiet ligt en vervolgens catastrofaal toeslaat, tot en met de bezigheden van een welwillende Quaker die aan de verkeerde kant van het Watergateschandaal belandt – er komt gedurende de honderden gepassioneerd beschreven pagina's van alles voorbij. 

Vooral familiebanden zijn belangrijk. Om gebeurtenissen, die gedurende een viertal eeuwen hebben plaatsgevonden, aan elkaar te verbinden beroept Michener zich op verscheidene generaties die elkaar opvolgen en er is daarom vaak aandacht voor de link die tussen verscheidene hoofdpersonages bestaat. Familiehoofden tonen doorgaans bepaalde erfelijke karaktertrekken die bij het nageslacht eveneens te bespeuren vallen, terwijl uiteindelijk elk van hen voldoende eigenheid meekrijgt om het niet te repetitief over te laten komen. Het leefgebied dat centraal staat is bovendien niet bijster groot, waardoor het ons-kent-ons-gehalte groot is en er al ver voor de helft meer (prominente) familienamen zijn die herinneringen oproepen dan namen die nog geïntroduceerd moeten worden, terwijl het tegelijkertijd altijd fris blijft en nergens verveelt.

Het is een beproeft recept, de James A. Michener-roman, en het heeft met mij een gegadigde gevonden waarbij het resultaat als zoete pap naar binnen gaat. Want waar het kijkje in de levens van generaties aan fictieve personages van zichzelf al hoofdstuk na hoofdstuk naar meer doet smaken, biedt de beschrijving van hun avontuurrijke levens meer dan dat: het brengt in beeld hoe lokale geschiedenissen gevormd worden, hoe we ons als mensen bepaalde leefgebieden eigen zijn gaan maken, hoe we, zowel in het gebied waarover het boek gaat als op allerlei andere plekken op de wereld, zijn geworden zoals we zijn en bovenal hoe het kwam dat de locatie die in het boek een hoofdrol toebedeeld kreeg zo geliefd is, bij de auteur en als vanzelf bij iedereen die ermee bekend raakt dankzij zijn aanstekelijke enthousiasme.