Aar van de Werfhorst - De Grote, Stille Knecht

In een steeds langer wordende reeks aan mijn (vaak tijdelijke) interesses of obsessies, mag sinds een tijdje ook 'lokale geschiedenis' worden toegevoegd. Een voorkeur voor wat er hier de afgelopen millennia heeft afgespeeld heb ik vooralsnog echter niet, dus wat schrijverij betreft zijn er allerlei soorten boeken en verslagen die mijn interesse weten te wekken. Qua fictie ging mijn aandacht al gauw uit naar het werk van de auteur Aar van de Werfhorst en met dank aan (de indeling van) een omnibus van zijn hand was het eerste boek waarmee ik kennis heb mogen maken 'De Grote, Stille Knecht'.

Een boerderij op het platteland, door Anthonie Jacobus van Wijngaerdt (1808-1887)

Een goede titel kiezen hoeft niet zo moeilijk te zijn, zo blijkt. Soms kan je er naar aanleiding van de inhoud van een boek haast niet omheen, zou je zeggen, want geen titel dekt beter de lading dan degene die de voorkant van het boekwerk heeft weten te halen. Van begin af aan is het duidelijk dat er één hoofdpersoon is en dat zijn intrigerende persoonlijkheid het boek zal dragen. Het is een persoon waarmee niet alleen de lezer moet kennismaken, maar ook de mensen die hij aantreft in het gebied waarin hij een nieuw leven wil beginnen en wenst op te bouwen. 

De grote, stille knecht krijgt geen naam en dat draagt bij aan de geheimzinnigheid die er rondom zijn persoon hangt. Het is een unieke man en de korte en bondige omschrijving waarmee hij wordt aangeduid geeft al aan dat er tegenstrijdigheden in hem schuilen. Hij is groot en daarmee vanzelfsprekend een opvallend figuur. Hij is stil, maar kan met zijn verlegen houding niet voorkomen dat de aandacht regelmatig op hem wordt gevestigd. Hij is anders, dom wordt zelfs gezegd, al zijn het vooral de sociale onwetendheid en de ongemakkelijkheden die er uit voortkomen die hem zijn beruchte status opleveren.

Het fictieve leven dat van de man is opgetekend kent verscheidene interessante momenten, waarvan zo nu en dan best mooi verslag wordt gedaan, al zijn ze soms ook wel wat karigjes 'aan elkaar' geschreven. Niet elke zin hoeft natuurlijk prachtig te zijn, maar soms worden bezigheden of gedachtes wel erg simpel verwoord. Het ligt er soms iets te dik bovenop wat bepaalde ontstane situaties voor de verhaallijn te betekenen hebben en er is niet altijd even veel ruimte voor interpretatie. Anderzijds wordt er soms juist weer iets te veel in het midden gelaten. Wanneer het verhaal zich precies afspeelt, bijvoorbeeld, valt niet heel nauwkeurig te herleiden gedurende de vertelling.

Naast de hoofdpersoon hebben ook andere personen niet altijd meteen namen, al komen er langzaam maar zeker wel een aantal naar voren. De buurtschap en de marke, echter, krijgen nergens specifiek een naam toebedeeld. Een vermelding van 'de goede vrouw' doet vermoeden dat Beerze een grote inspiratiebron zal hebben gevormd en ik las eveneens ergens dat hij in het nabij gelegen Junne vertoefde toen hij het boek schreef. In elk geval zal er een mooie mengelmoes aan buurtschappen en marken geholpen hebben dit boek een realistische eigenheid mee te geven, want dat het geen werkelijke, maar fictieve geschiedschrijving betreft, is wel duidelijk.

Aar van de Werfhorst, of Pieter Gerhardus Jansen, zoals de auteur daadwerkelijk heette, heeft met dit boek alleszins een erg realistisch inkijkje weten te verschaffen in het boerenleven van enkele eeuwen geleden, zij het met een neiging naar overdramatisering tegen het einde. Vaktermen getuigen van gedegen kennis en omschrijvingen van landschappen en natuur brengen de vertelling op een aangename manier tot leven. Dit maakt dat ik het zeer onwaarschijnlijk acht dat deze geslaagde roman de laatste is die ik van de auteur zal lezen, want hij brengt de lokale geschiedenis waarnaar ik zo benieuwd was bij vlagen zeer verdienstelijk dichterbij.